Tài sản đầu tiên chính là sức khỏe.
Ralph Waldo Emerson, nhà thơ người Mỹ
Một người có vẻ ngoài hồng hào, chắc chắn, nhanh nhẹn, tươi tắn, linh hoạt và ít ốm đau là người khỏe mạnh. Điều này cho thấy, cơ thể khỏe là cơ thể có dương khí tràn đầy và luôn lưu thông tuần hoàn. Từ lâu, đông y luôn cho rằng dương khí là nguồn năng lượng của sự sống con người, nó có tác động đến tất cả các chức năng trong cơ thể, từ hệ thần kinh tới hệ tiêu hóa, hệ tuần hoàn, hệ hô hấp v.v và vì vậy, nếu thiếu dương khí, một người sẽ không thể đảm bảo được sức khỏe thể chất, cũng như tinh thần, đồng thời khả năng miễn dịch suy giảm. Ngược lại, dương khí đầy đủ, cơ thể sẽ khỏe mạnh sung mãn, không dễ ốm đau, tuổi thọ kéo dài.
Biểu hiện bên ngoài của cơ thể có dương khí suy yếu
- sợ gió, sợ lạnh, chân/tay lạnh, sắc mặt bạc, nhợt nhạt, dễ bị cảm lạnh, dễ nhiễm bệnh hô hấp;
- hệ tiêu hóa kém hoạt động, hay bị đầy bụng, lạnh bụng, tiêu chảy, rêu lưỡi trắng dày, giảm cảm giác thèm ăn hoặc bị đầy hơi, trào ngược, viêm loét;
- đi tiểu nhiều lần, nước tiểu trong, lạnh;
- uể oải, dễ buồn ngủ nhưng ngủ không sâu;
- các cơ quan chức năng như tai, mắt đều nhanh lão hóa;
- huyết áp thấp mặc dù có thể béo, thừa cân.
Phần đa chúng ta, cuộc sống bận rộn nên ít thời gian quan tâm, đồng thời không để ý giữ gìn khiến cơ thể dần dần bị hao tổn dương khí, cho tới khi xuất hiện vấn đề thật sự, chúng ta mới nhận ra tầm quan trọng của dương khí, của năng lượng gốc tạo nên nền tảng vững chắc cho cơ thể mình.
Vậy nguyên nhân dẫn đến hao hụt dương khí là gì?
Ngoài nguyên nhân tuổi tác hoặc bệnh tật kéo dài, có những nguyên nhân dưới đây.
Do sinh hoạt chưa hợp lý, ví dụ:
- thường thức quá khuya dẫn đến việc cơ thể không được nghỉ ngơi đầy đủ, làm cho sức đề kháng của cơ thể giảm sút, nội tạng không được nghỉ ngơi và phục hồi, làm cho mức tiêu hao dương khí hàng ngày tăng lên (giống như cái máy hay hỏng, mất công bảo trì). Ngoài ra, ban đêm âm khí thịnh nên thức khuya (sau 11h tối) làm tiêu hao dương khí. Giấc ngủ đêm chính là để tránh tiêu hao, đồng thời giúp cơ thể bù đắp dương khí, giúp chữa lành toàn bộ ngũ tạng và tinh thần.
- dùng điều hòa ở nhiệt độ quá thấp, thời gian dài vào mùa hè; mặc không đủ ấm/ đi chân trần nền nhà lạnh vào mùa đông. Mùa hè dương khí thịnh tuy nhiên việc nằm điều hòa quá lạnh rất dễ dẫn đến nhiễm hàn khí. Vào mùa đông, âm khí thịnh nên dương khí dễ bị thất thoát ra ngoài, nếu không giữ ấm tốt, hàn khí cũng sẽ dễ xâm nhập vào cơ thể, dẫn đến dương khí trong cơ thể bị hao hụt. Hàn khí thường dễ dàng xâm nhập vào từ các vùng như đầu, vùng ức (giữa ngực), cổ chân và bàn chân, vùng cổ gáy … nơi có ít các mô mỡ làm giảm khả năng chống chọi với cái lạnh, vì vậy cần hết sức lưu ý.
- sống hoặc làm việc trong môi trường tối tăm, ẩm ướt, thiếu không khí hoặc không khí kém lưu thông. Môi trường như vậy đầy âm khí dẫn đến việc người ở bị hao hụt dương khí từ từ. Có thể thấy rõ biểu hiện như suy giảm miễn dịch, hay đau đầu, dễ cảm lạnh, ho hen v.v… Điều này được lý thuyết phong thủy nhắc tới nhiều, và nó hoàn toàn mang tính khoa học chứ không phải tâm linh.
- sử dụng một số loại thuốc như thuốc lợi tiểu, hoặc thuốc đông y để thanh nhiệt, giải độc trong thời gian dài.
- tắm nước lạnh khi người không khỏe. Mặc dù tắm nước lạnh có nhiều lợi ích cho cơ thể, cần lưu ý chỉ tắm lạnh khi cơ thể khỏe mạnh, ấm áp, ở nơi kín gió. Tốt nhất là tắm lạnh xen kẽ tắm nóng, tỷ lệ 9/1 nghĩa là 9 phút tắm nóng thì 1 phút tắm lạnh, rồi lại tắm nóng và kết thúc bằng tráng nước lạnh. Như vậy có thể điều hòa âm dương và tăng cường lưu thông máu cho cơ thể, tăng năng lượng cho cơ thể.
- xông hơi quá thường xuyên hoặc quá nhiều lần (khi bị cảm lạnh, sau khi bơi, hoặc định kỳ vì thấy dễ chịu) dẫn đến việc bị hao tân dịch, thoát dương khí, ảnh hưởng xấu đến toàn bộ sức khỏe.
- căng thẳng kéo dài không xử lý dẫn đến mãn tính; vướng mắc tinh thần dẫn đến u uất không giải thoát được, trầm cảm, rối loạn hành vi v.v…
Do cách ăn uống và thực phẩm, ví dụ:
- sử dụng đồ ăn, uống lạnh, ăn đồ sống vào mùa lạnh: ăn quá nhiều đồ hàn lạnh sẽ làm tăng lượng hàn khí (khí lạnh) trong cơ thể, điều này cũng sẽ dẫn đến dương khí (khí nóng) bị hao tổn, bởi lẽ hàn khí và dương khí là đối lập nhau, tăng bên này lên thì bên kia sẽ bị tiêu hao. Tiêu hao quá nhiều thì dẫn tới thiếu hụt. Thức ăn, đồ uống ấm áp là dễ tiêu hóa nhất bởi cơ thể không cần ‘làm ấm’ trước khi ‘nhập kho’, như vậy năng lượng được bảo toàn;
- tiêu thụ nhiều đồ ăn cay nóng, sử dụng nhiều đồ uống có cồn như rượu, bia … làm tổn thương tỳ vị, dẫn đến khả năng hấp thụ dinh dưỡng suy giảm, từ từ làm cho cơ thể thiếu năng lượng, dương khí suy giảm;
- ăn kiêng quá mức dẫn đến thiếu dinh dưỡng, thiếu máu: dinh dưỡng là nguồn năng lượng cơ bản cho cơ thể, vì vậy dinh dưỡng nghèo nàn, không cân đối chính là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến việc thiếu năng lượng, giảm dương khí.
Nguyên nhân từ vận động:
- vận động quá nhiều (làm việc nặng quá sức, tập luyện cường độ cao trong thời gian dài …) làm suy giảm dương khí;
- ngược lại, thiếu vận động cũng dẫn đến dương khí kém do sự tuần hoàn, lưu thông trong cơ thể bị suy giảm.
Vậy khi cảm thấy thiếu dương khí, chúng ta có thể làm gì?
Về sinh hoạt:
- đi ngủ sớm, dậy sớm;
- phơi nắng mỗi khi có thể, vào buổi sáng sớm trước 9h, hoặc chiều sau 3h;
- giữ ấm cơ thể vào mùa đông và lưu ý không làm mất dương khí vào mùa hè;
- tập thể dục đều đặn, nhẹ nhàng nhưng đầy đủ;
- trục hàn khí khỏi cơ thể (xem tại đây);
- giữ tâm trạng hòa ái, vui vẻ, lạc quan yêu đời và tìm sự giúp đỡ khi cần thiết để tháo gỡ vướng mắc nội tâm.
Về ăn uống:
- tăng cường dinh dưỡng cho cơ thể, đặc biệt là chất đạm, chất béo … để cơ thể có thêm năng lượng, sinh dương khí;
- ưu tiên đồ ấm và nóng;
- ưu tiên dùng các thực phẩm nhiều dương tính như thực phẩm hữu cơ, thực phẩm toàn tính (gạo lứt, bột nguyên cám, rau củ ăn cả vỏ hoặc cả lá v.v…), thực phẩm từ thiên nhiên như muối biển không tinh lọc, rong tảo biển, hoa và rau dại (các loại cây ăn được như hoa xuyến chi, bồ công anh, mã đề, rau khúc, cỏ mực v.v…);
- vào mùa đông nên tiêu thụ thêm các loại củ như củ cải, cà rốt; thêm các loại đậu đỗ giàu đạm và các loại hạt giàu chất béo như vừng, lạc, hạt bí hạt dưa, óc chó, dẻ cười … đồng thời hạn chế các thực phẩm mang tính hàn lạnh như cà chua, mướp đắng, rau sống … Tăng cường thực phẩm giàu vitamin D;
- sử dụng các loại gia vị ấm như gừng, quế, riềng, hạt tiêu, trần bì, hoa hồi, thảo quả, tiểu hồi, bạch đấu khấu, nhục đậu khấu, hành, mùi, tỏi … trong các bữa ăn để tăng năng lượng cho thực phẩm, giúp tỳ vị khỏe mạnh;
- một số loại củ giàu dương tính có thể dùng như thuốc (tùy từng thể trạng, độ tuổi và theo hướng dẫn của người có chuyên môn) có thể tham khảo là sâm, tam thất, hoàng kỳ, đương qui, hà thủ ô … rất có lợi khi cần tăng dương khí cho cơ thể;
- bổ xung vitamin D vào mùa đông hoặc khi không thể phơi nắng.
Về vận động: vận động hợp lý, vừa phải và cân đối thực phẩm khi cần thiết trong trường hợp cần lao động/làm việc hoặc tập nặng.
Một số mẹo nhỏ giúp làm ấm người nhanh chóng cũng như giữ ấm trong những ngày mùa thu, đông, xuân:
- uống đồ ấm, nóng như sô cô la, cà phê sữa, các loại trà thảo dược như trà gừng đập dập với đường hoa mai; trà quế+ gừng+ táo đỏ với mật ong, trà gừng với chanh muối và mật ong …;
- chườm (nước nóng, muối rang …), sấy nóng cơ thể bằng máy sấy tóc đặc biệt là vùng lưng (nơi có mạch Đốc chủ về dương khí chạy qua), vùng sau tai, vùng ức, hai bàn tay và hai bàn chân nhất là các kẽ và vùng bụng nơi có mạch Nhâm (là mạch chủ về Âm khí) chạy qua. Tham khảo thêm tại đây;
- xoa hai bàn tay thật nóng rồi xoa xát hai bên tai, xoa bụng, xoa hai bàn chân;
- ăn đồ lỏng nhẹ, ấm nóng, dễ tiêu như cháo có hành, tiêu hoặc phở; chè bà cốt hay bánh trôi tàu …có gừng rất thơm ngon và dễ tiêu;
- ngâm hông thảo dược hoặc nước muối gừng; Tham khảo thêm tại đây
Sức khỏe là vàng, vì vậy chúng ta nên dành chút quan tâm và dành chút thời gian cho bản thân, phòng bệnh hơn chữa bệnh với mục tiêu ủng hộ phát triển ngành du lịch và ngành giao thông, giảm tải cho ngành y tế và ngành dược, hãy cùng nhau tự bảo vệ sức khỏe!
Trạm Yên tổng hợp
